Με μεγάλες δηλώσεις περί «αισχροκέρδειας» και τη γνωστή φράση ότι «κάθε κατεργάρης θα κάτσει στον πάγκο του», η κυβέρνηση ανακοίνωσε πλαφόν στα περιθώρια κέρδους στα καύσιμα.
Τα νέα κυβερνητικά μέτρα παρουσιάζονται ως «χτύπημα στην αισχροκέρδεια». Στην πράξη όμως δημιουργούν ένα παράδοξο: η αισχροκέρδεια παραμένει ανέγγιχτη εκεί όπου διαμορφώνεται η τιμή, ενώ οι περιορισμοί επιβάλλονται στους πιο αδύναμους κρίκους της αγοράς.
Το πλαφόν μπαίνει στα πρατήρια, αλλά όχι στα διυλιστήρια, δηλαδή στο σημείο από το οποίο ξεκινά η τιμή του καυσίμου. Και έτσι η πολιτική που εμφανίζεται ως μάχη κατά της αισχροκέρδειας κινδυνεύει να εξελιχθεί σε κάτι πολύ διαφορετικό: σε μια παρέμβαση που αφήνει ανέγγιχτο το κέντρο του προβλήματο.
Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση της Pantelakis, η κερδοφορία των δύο ομίλων για την περίοδο 2025-2027 αναμένεται να διαμορφωθεί σωρευτικά πάνω από τα 3 δισ. ευρώ, με το 2025 να ξεχωρίζει ως έτος αιχμής, καθώς και οι δύο εταιρείες προβλέπεται να προσεγγίσουν τα 1,2 δισ. ευρώ EBITDA. Αν και τα μεγέθη υποχωρούν οριακά τα επόμενα χρόνια, παραμένουν σταθερά άνω του ψυχολογικού ορίου του 1 δισ. ευρώ, επιβεβαιώνοντας την ανθεκτικότητα του κλάδου.
Έτσι δημιουργείται μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να περιοριστούν οι μικρότεροι και ανεξάρτητοι παίκτες της αγοράς, ενώ οι βασικοί προμηθευτές παραμένουν εκτός ουσιαστικής ρύθμισης.
Όταν πιέζονται οι μικρότεροι και ανεξάρτητοι κρίκοι, ενώ οι μεγάλοι προμηθευτές δεν αγγίζονται, το αποτέλεσμα είναι σχεδόν προδιαγεγραμμένο: το ολιγοπώλιο και η αισχροκέρδεια ενισχύεται αντί να περιορίζεται.
Πλαφόν για τα πρατήρια, ασυλία στα διυλιστήρια – Το θέατρο της «αισχροκέρδειας»
Η κυβέρνηση διακήρυξε ότι «κάθε κατεργάρης θα κάτσει στον πάγκο του» και επέβαλε πλαφόν στα περιθώρια κέρδους των καυσίμων. Στα χαρτιά ακούγεται σαν μάχη κατά της αισχροκέρδειας. Στην πραγματικότητα όμως μοιάζει περισσότερο με πολιτικό θέατρο για τα μάτια του κόσμου.
Διότι το μέτρο αγγίζει τα πρατήρια και τις εταιρείες εμπορίας, αλλά δεν αγγίζει το σημείο όπου πραγματικά διαμορφώνεται η τιμή: τα διυλιστήρια.
Η αγορά καυσίμων στην Ελλάδα δεν είναι μια ελεύθερη αγορά με πολλούς παίκτες. Είναι μια αγορά όπου η διύλιση ελέγχεται ουσιαστικά από δύο μεγάλους ομίλους. Από εκεί ξεκινά η τιμή που μεταφέρεται σε όλη την αλυσίδα μέχρι την αντλία.
Το μέτρο χτυπά κυρίως το μικρό ποσοστό των πραγματικά ανεξάρτητων πρατηρίων, δηλαδή περίπου το 10% της αγοράς, ενώ το 90% των πρατηρίων που λειτουργούν μέσα στο σύστημα του δυοπωλίου δεν απειλούνται ουσιαστικά.
Αντίθετα, το πλαφόν μπορεί να λειτουργήσει ως δώρο για το ολιγοπώλιο.
Όταν πιέζονται οι ανεξάρτητοι παίκτες και περιορίζονται τα περιθώριά τους, το πιθανότερο αποτέλεσμα δεν είναι να πέσουν οι τιμές. Είναι να συρρικνωθεί ακόμη περισσότερο ο ανταγωνισμός.
Το ελληνικό Δημόσιο παραμένει ο μεγαλύτερος μέτοχος της HELLENiQ Energy (πρώην ΕΛΠΕ) το κράτος δηλαδή δεν είναι μόνο ρυθμιστής της αγοράς καυσίμων. Είναι και μέτοχος σε έναν από τους βασικούς παίκτες της διύλισης και βασικών προμηθευτών της αγοράς .
Το κράτος εμφανίζεται να πολεμά την αισχροκέρδεια, ενώ ταυτόχρονα εισπράττει πάνω από 1 ευρώ φόρους σε κάθε λίτρο καυσίμου και συμμετέχει μετοχικά σε έναν από τους ομίλους που καθορίζουν την τιμή του προϊόντος. Στο Κράτος και στα Διυλιστήρια δεν υπάρχει πλαφόν. Επιβάλλουν στους “κατεργάρηδες” στο τελευταίο και πιο αδύναμο κομμάτι της αγοράς: τα πρατήρια.
Ετσι το κράτος επιλέγει να ρυθμίσει το τελευταίο και πιο αδύναμο κομμάτι της αλυσίδας. Αγγίζει κυρίως το υπόλοιπο 10% της αγοράς – τα πρατήρια που λειτουργούν πιο ανεξάρτητα και δεν βρίσκονται πλήρως ενταγμένα στις μεγάλες αλυσίδες του συστήματος, αφήνοντας ανέγγιχτο το σημείο όπου διαμορφώνεται η βασική τιμή του καυσίμου.
Μπορεί το κράτος να εμφανίζεται ως «διαιτητής» της αγοράς όταν είναι ταυτόχρονα και «παίκτης» μέσα σε αυτή.
Μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να περιορίζονται οι μικρότεροι και ανεξάρτητοι κρίκοι της αγοράς, ενώ οι βασικοί προμηθευτές να παραμένουν εκτός ρύθμισης. Μέτρα ενίσχυσης του ολιγοπωλίου.
Η ελληνική αγορά καυσίμων λειτουργεί ουσιαστικά ως δυοπώλιο στη διύλιση. Από εκεί ξεκινά η τιμή που φτάνει τελικά στην αντλία. Τα Διυλιστήρια είναι καθετοποιημένα. Ετσι βάζουν πλαφόν κάτω και τα παίρνουν επανω πολλαπλά . Εκείνοι που την πληρώνουν είναι όσοι λειτουργούν αυτόνομα και δεν ανήκουν στα Διυλιστήρια ή στις θυγατρικές τους . Με τον τρόπο αυτό , μέσω της κατ’ επίφαση καταστολής της αισχροκέρδειας ενισχύεται το ολιγοπώλιο .
Το πλαφόν δεν είναι πραγματικά μέτρο κατά της ακρίβειας, αλλά μια επικοινωνιακή παρέμβαση για τα μάτια του κόσμου. Στην αγορά καυσίμων συμβαίνει το εξής παράδοξο: Το κράτος είναι ρυθμιστής της αγοράς (νόμοι, πλαφόν, έλεγχοι). Το κράτος είναι ο μεγαλύτερος φοροεισπράκτορας (ΕΦΚ και ΦΠΑ). Το κράτος είναι και μέτοχος σε έναν από τους βασικούς παίκτες της αγοράς.
Έτσι η κυβέρνηση εμφανίζεται να δίνει μάχη κατά της αισχροκέρδειας, αλλά η πραγματική δομή της αγοράς παραμένει ανέγγιχτη.
Και τελικά το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο αιχμηρό: όταν το πλαφόν μπαίνει στους μικρούς και όχι σε αυτούς που διαμορφώνουν την τιμή,
ποιος είναι πραγματικά ο κατεργάρης που πρέπει να καθίσει στον πάγκο;
Η ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Πρατηριούχων Εμπόρων Καυσίμων: προκλητική και ανήθικη η επιβολή πλαφόν στα καύσιμα.
Η ανακοίνωση των πρατηριούχων καταγγέλλει το κράτος για την υπερφορολόγηση. Όμως και εκεί υπάρχει μια αμήχανη σιωπή: κανείς δεν αγγίζει ευθέως τη ρίζα του προβλήματος, το ολιγοπωλιακό σύστημα της αγοράς καυσίμων.
Έτσι η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται γύρω από το τελευταίο στάδιο της αλυσίδας, ενώ το πραγματικό κέντρο ισχύος παραμένει ανέγγιχτο.
