Η Δημοκρατία δεν υπονομεύεται μόνο από την ανομία, αλλά κυρίως από τη σιωπή εκείνων που έχουν θεσμικό καθήκον να την αντιμετωπίζουν. Δεν απουσιάζει τυχαία· αποδυναμώνεται όταν οι δικηγόροι παύουν να λειτουργούν ως ανεξάρτητοι λειτουργοί του δικαίου και επιλέγουν τον φόβο ή τη συνδιαλλαγή με ένα αρρωστημένο σύστημα, και όταν μέρος της Δικαιοσύνης παύει να υπηρετεί την εντιμότητα και τον νόμο. Τότε το πρόβλημα παύει να είναι ατομικό και καθίσταται βαθιά θεσμικό.
Σε αυτό το πλαίσιο, δεν είναι άγνωστο το φαινόμενο όπου ο πολίτης καταγγέλλει την ανομία με προσωπικό κόστος, ενώ ο νομικός του συμπαραστάτης τηρεί στάση σιωπής ή αποστασιοποίησης, φοβούμενος μήπως η σύγκρουση με το σύστημα επηρεάσει τη θέση του ή το επαγγελματικό του περιβάλλον. Όταν η νομική συμπαράσταση αντικαθίσταται από τον φόβο μήπως «χαλάσει το μαγαζί», το λειτούργημα ακυρώνεται στην πράξη.
Οι δικηγόροι δεν ταυτίζονται πρωτίστως με τον πελάτη τους, αλλά με το ίδιο το σύστημα: τη δεοντολογία όπως εφαρμόζεται, τις άγραφες ισορροπίες και την αλληλέγγυα κατανόηση των συναδέλφων τους,
Η μη ταύτιση του δικηγόρου με τον πελάτη είναι θεμιτή ως επαγγελματική στάση, όμως δεν είναι θεμιτή όταν οδηγεί σε μη ταύτιση με την ίδια την υπόθεση και σε υποχώρηση της υπεράσπισης.
Στην πράξη, η ταύτιση πολλών δικηγόρων δεν αφορά τον πελάτη, αλλά το επαγγελματικό τους σύστημα: τη δεοντολογία όπως ερμηνεύεται εσωτερικά και τη συναδελφική αλληλεγγύη, ακόμη και όταν αυτή λειτουργεί εις βάρος της ουσιαστικής υπεράσπισης του εντολέα.
Η αποδυνάμωση των θεσμών οδηγεί στην ατομική ευθύνη ως μοναδική άμυνα. Αν ο πολίτης δεν επιδείξει ενεργό ενδιαφέρον για την υπόθεσή του, δεν μπορεί να αναμένει ουσιαστική προστασία. Το αποτέλεσμα είναι ένα κλίμα γενικευμένης αντιπαράθεσης.
Αν ο πολίτης δεν σταθεί πρώτος δίπλα στην υπόθεσή του, δεν θα σταθεί κανείς. Και τότε όλοι βρίσκονται κόντρα σε όλους.
Ετσι η μετακύλιση του θεσμικού βάρους στους πολίτες δεν αποτελεί ένδειξη δημοκρατικής υγείας, αλλά σύμπτωμα παρακμής. Η Δημοκρατία δεν μπορεί να στηριχθεί ούτε στον ηρωισμό των λίγων ούτε στην ανοχή των πολλών. Η επαναφορά της προϋποθέτει δικηγόρους που υπερασπίζονται το δίκαιο χωρίς φόβο και δικαστές που ασκούν το λειτούργημά τους με ανεξαρτησία, εντιμότητα και πλήρη συνείδηση του θεσμικού τους ρόλου. Μόνο τότε μπορεί να γίνει λόγος για ουσιαστική αποκατάσταση του κράτους δικαίου και πραγματική επάνοδο της Δημοκρατίας.
