Νομικό Συμβούλιο του Κράτους: Θεσμικός εγγυητής ή αντίδικος πάση θυσία; Απαράδεκτο με κάθε κόστος το ΝΣΚ να μετατρέπει την αλήθεια σε δικονομικό εργαλείο

Το Δημόσιο δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Στη διοικητική δίκη εκπροσωπείται από λειτουργούς του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους. Οι λειτουργοί αυτοί δεν είναι απλοί αντίδικοι. Δεν ενεργούν ως ιδιώτες που επιδιώκουν να κερδίσουν μια διαφορά. Φέρουν αυξημένη θεσμική ευθύνη: οφείλουν να υπηρετούν τη νομιμότητα και να τηρούν το καθήκον αλήθειας.

Το καθήκον αυτό δεν είναι ηθική σύσταση. Αποτελεί θεμελιώδη αρχή της διοικητικής δίκης. Το κράτος, όταν παρίσταται ενώπιον δικαστηρίου, οφείλει να παρουσιάζει πλήρη και ακριβή εικόνα των πραγματικών περιστατικών, ακόμη κι αν αυτά δεν εξυπηρετούν τη δικονομική του θέση.

Υπάρχει ένα σημείο στο οποίο η δικονομική αυστηρότητα παύει να είναι αυστηρότητα και γίνεται θεσμικό ζήτημα.

Όταν το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους γνωρίζει —από τα ίδια τα στοιχεία της δικογραφίας— ότι το σύνολο της οφειλής έχει αποπληρωθεί, με ποια θεσμική νομιμοποίηση εμφανίζεται στο ακροατήριο ισχυρισμός περί μη καταβολής του 20% “οφειλόμενου” φόρου;

Σε πρόσφατη φορολογική υπόθεση, έφεση απορρίφθηκε ως απαράδεκτη με το επιχείρημα ότι δεν καταβλήθηκε το 20% «οφειλόμενου» φόρου. Ωστόσο, από τα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει ότι:

• το επίδικο ΦΠΑ ήταν πιστωτικό,

• το μοναδικό χρεωστικό υπόλοιπο είχε υπαχθεί σε ρύθμιση και είχε εξοφληθεί πλήρως πριν την άσκηση της έφεσης,

• είχαν καταβληθεί παράβολα κατά τις δικονομικές φάσεις.

Παρά ταύτα, προβλήθηκε η θέση ότι δεν καταβλήθηκε ποσό που αντιστοιχούσε στο 20% του «οφειλόμενου» φόρου. Το ζήτημα δεν είναι αν το ποσό είναι μικρό ή μεγάλο. Το ζήτημα είναι αν μπορεί να εμφανίζεται ως προϋπόθεση παραδεκτού μια οικονομική υποχρέωση επί οφειλής που, κατά τα πραγματικά δεδομένα, δεν υφίσταται.

Όταν το Δημόσιο — μέσω μερίδας των εκπροσώπων του — υιοθετεί ερμηνευτικές υπαγωγές που αποσιωπούν κρίσιμα στοιχεία της δικογραφίας, η δίκη παύει να είναι απλή αντιδικία. Μετατρέπεται σε δοκιμασία του θεσμικού ρόλου του κράτους.

Η διοικητική δίκη δεν είναι μηχανισμός διασφάλισης εσόδων. Δεν είναι χώρος δημοσιονομικής στρατηγικής. Είναι μηχανισμός ελέγχου νομιμότητας της κρατικής δράσης. Η επιδίωξη “νίκης” μέσω αυστηρού φορμαλισμού, ιδίως όταν οδηγεί σε αποκλεισμό ουσιαστικής κρίσης, πλήττει την εμπιστοσύνη των πολιτών.

Η απόρριψη ενδίκου μέσου ως απαράδεκτου αποτελεί την αυστηρότερη δικονομική κύρωση. Δεν μπορεί να στηρίζεται σε εσφαλμένη υπαγωγή ή σε αποσπασματική παρουσίαση των οικονομικών δεδομένων. Η επίκληση δικονομικών προϋποθέσεων προϋποθέτει ακρίβεια, όχι επιλεκτικότητα.

Η κοινωνία δεν αναμένει από το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους να λειτουργεί ως “αντίπαλος” των πολιτών. Αναμένει να λειτουργεί ως θεσμικός εγγυητής της νομιμότητας. Όταν η στάση μέρους των εκπροσώπων του δίνει την εντύπωση ότι προέχει το ταμειακό αποτέλεσμα έναντι της πλήρους αλήθειας, η θεσμική ισορροπία διαταράσσεται.

Η αποστολή “εξαρτημένου” δικηγόρου δεν αίρει τη θεσμική ευθύνη

Ακόμη και αν η παράσταση γίνεται από εξωτερικό συνεργάτη ή δικηγόρο με σχέση εξάρτησης, η ευθύνη δεν εξαφανίζεται. Η εκπροσώπηση του Δημοσίου δεν μετατρέπει το καθήκον αλήθειας σε διαπραγματεύσιμη επιλογή.

Το ερώτημα είναι θεσμικό:

Μπορεί το κράτος να προβάλλει ισχυρισμό που αντιβαίνει στα ίδια τα στοιχεία της δικογραφίας, μόνο και μόνο επειδή η δικονομική ένσταση ενδέχεται να αποβεί αποτελεσματική;

Αν η απάντηση είναι ναι, τότε η διοικητική δίκη εκφυλίζεται σε τεχνική άσκηση παραδεκτού.

Το κράτος δικαίου δεν αποδυναμώνεται μόνο από κατάφωρες παρανομίες. Αποδυναμώνεται και από την κανονικοποίηση μιας κουλτούρας αυστηρού δικονομικού φορμαλισμού, όταν αυτός χρησιμοποιείται ως εργαλείο αποκλεισμού δικαστικής προστασίας.

Το καθήκον αλήθειας δεν είναι διακριτική ευχέρεια. Είναι θεσμική υποχρέωση. Και η τήρησή του αποτελεί προϋπόθεση εμπιστοσύνης στη δικαιοσύνη.

Το κρίσιμο ερώτημα

Όταν το ΝΣΚ γνωρίζει ότι η οφειλή έχει αποπληρωθεί, με ποια θεσμική λογική προβάλλεται ισχυρισμός περί μη καταβολής 20%;

Είναι αυτό υπεράσπιση της νομιμότητας;
Ή είναι επιδίωξη “νίκης” στο παραδεκτό;

Το κράτος δικαίου δεν δοκιμάζεται μόνο στις μεγάλες συνταγματικές κρίσεις. Δοκιμάζεται και στη λεπτομέρεια: στο αν ο εκπρόσωπος του Δημοσίου επιλέγει την πλήρη αλήθεια ή την επιλεκτική ανάγνωση.