Το παρασκήνιο της απόσυρσης μιας προβληματικής διάταξης
Την προσοχή τράβηξε τις τελευταίες μέρες μια ιδιαίτερα προβληματική , την οποία ανέδειξε ο Γραμματέας του Τομέα Μετανάστευσης του ΠΑΣΟΚ, Βασίλης Χρονόπουλος. Σε ανάρτησή του στο Facebook ανέφερε χαρακτηριστικά:
«Στο σχέδιο νόμου Πλεύρη περιλαμβάνεται διάταξη που θα θέσει εκτός νομιμότητας δεκάδες χιλιάδες μετανάστες, ακόμη και παιδιά που γεννήθηκαν εδώ. Όποιοι και όποιες μείνουν χωρίς δουλειά για τρεις μήνες (αν η άδειά τους έχει ισχύ ενός έτους) ή έξι μήνες (αν η άδειά τους έχει ισχύ άνω των δύο ετών) χάνουν τα χαρτιά τους. Επιστροφή ή φυλακή».
Ο Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, απάντησε δημόσια σε αυτές τις ενστάσεις, επίσης μέσω ανάρτησης, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για αυτούσια ενσωμάτωση σχετικής ευρωπαϊκής οδηγίας. Ο κ. Χρονόπουλος επανήλθε υποστηρίζοντας ότι η οδηγία αυτή παρέχει στη χώρα μας περιθώρια ευελιξίας.
Την Τρίτη (27/1), το Υπουργείο Μετανάστευσης αναγκάστηκε τελικά να αποσύρει την επίμαχη διάταξη, ανακοινώνοντας ότι θα προχωρήσει σε σχετική νομοτεχνική βελτίωση, προφανώς επειδή έγιναν αντιληπτές οι συνέπειες της εφαρμογής της. Από τη μία στιγμή στην άλλη, άτομα με πολυετή παρουσία στη χώρα θα μπορούσαν να θεωρηθούν παράτυπα. Θα δημιουργούνταν ακόμη σοβαρά πρακτικά προβλήματα σε απλά θέματα της καθημερινότητας, δεδομένου ότι υπήκοοι τρίτων χωρών εργάζονται συχνά σε θέσεις όπως η φροντίδα ηλικιωμένων ή η φύλαξη παιδιών, Επιπλέον, θα ζημιώνονταν σημαντικοί οικονομικοί κλάδοι της χώρας, οι οποίοι στηρίζονται σε εργατικά χέρια που προέρχονται από τρίτες χώρες, λαμβάνοντας μάλιστα υπόψη ότι πολλές προσφερόμενες θέσεις εργασίας μένουν κενές.
Παράλληλα, ανακύπτει ζήτημα και ως προς την πρόβλεψη ποινής φυλάκισης ή απέλασης, στο ευρύτερο πλαίσιο της ρύθμισης. Οι φυλακές είναι ήδη υπερπλήρεις, ενώ οι απελάσεις σπανίως υλοποιούνται στην πράξη, καθώς οι τρίτες χώρες συχνά δεν συνεργάζονται με τις ελληνικές αρχές, ενώ υπάρχουν και εμπόλεμες περιοχές, όπου η κρατική υπόσταση έχει καταρρεύσει, άρα δεν υπάρχουν οι απαραίτητοι δίαυλοι επικοινωνίας.
Στο δια ταύτα, η προσαρμοσμένη διάταξη αναμένεται να αποσαφηνίσει ότι το μέτρο θα αφορά αποκλειστικά όσους βρίσκονται στη χώρα για καθαρά εργασιακούς σκοπούς. Οι κατηγορίες που σχετίζονται με μακροχρόνιες άδειες παραμονής, συζύγους, παιδιά και περιπτώσεις δεύτερης γενιάς δεν θα υπάγονται στη ρύθμιση, όπως υπογράμμισε ο Υπουργός Μετανάστευσης
Στο τραπέζι το άσυλο και οι ΜΚΟ
Από εκεί και πέρα, παρά το γεγονός ότι το νομοσχέδιο παρουσιάζεται ως ρύθμιση που βελτιώνει το πλαίσιο της νόμιμης μετανάστευσης, περιλαμβάνει και αρκετές διατάξεις που αφορούν τη διαδικασία ασύλου.
«Το Υπουργείο μιλούσε για νομοσχέδιο που ρυθμίζει τη νόμιμη μετανάστευση. Ωστόσο, αυτό περιλαμβάνει πολύ περισσότερα. Αναφέρεται και στο άσυλο και συνδέει τις δύο διαδικασίες, κάτι που δεν είναι σωστό, καθώς πρόκειται για διαφορετικά πεδία», επισημαίνει στο «R» ο διευθυντής του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες, Λευτέρης Παπαγιαννάκης.
Εκτιμά, ακόμη, ότι οι ρυθμίσεις του νομοσχεδίου στοχοποιούν και επιχειρούν να εκφοβίσουν οργανώσεις που παρέχουν ανθρωπιστική βοήθεια και νομική υποστήριξη σε αιτούντες ασύλου. Σχετική έχει εκδώσει η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, η οποία κάνει λόγο για ποινικοποίηση της ανθρωπιστικής βοήθειας. Επί του θέματος έχουν τοποθετηθεί με οργανώσεις του χώρου, μεταξύ των οποίων και το ΕΣΠ.
Κριτική ασκεί επίσης σε σχετική έκθεση για το νομοσχέδιο η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΟΚΕ), η οποία κάνει λόγο για υπερβολική ποινικοποίηση ασαφών εννοιών όπως η «συνδρομή», εστιάζοντας – όπως και η ΕΕΔΑ – στον κίνδυνο ποινικοποίησης της κοινωνικής και ανθρωπιστικής αλληλεγγύης.
Το ζήτημα της διαβούλευσης
Επιπλέον, καθώς τις τελευταίες μέρες έχει επανέλθει στο δημόσιο διάλογο η συζήτηση περί καλής νομοθέτησης , αξίζει να σταθεί κανείς στην κριτική της ΟΚΕ για τις συνθήκες διαβούλευσης του νομοσχεδίου. Συγκεκριμένα, εκφράζει σοβαρές επιφυλάξεις για τον περιορισμένο χρόνο δημόσιας διαβούλευσης, ο οποίος ανήλθε σε μόλις 13 ημέρες και 12 ώρες (οι οποίες συνέπιπταν μάλιστα σε μεγάλο βαθμό με την εορταστική περίοδο), επισημαίνοντας ότι δεν επαρκεί για την ουσιαστική επεξεργασία ενός σύνθετου και κρίσιμου νομοθετικού αντικειμένου από πολίτες και κοινωνικούς εταίρους.
Η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η διατύπωση γνώμης απαιτεί προθεσμία 30 έως 45 ημερών, με δυνατότητα σύντμησης μόνο σε περιπτώσεις αποδεδειγμένου κατεπείγοντος, το οποίο – όπως σημειώνει – δεν τεκμηριώνεται στην παρούσα περίπτωση. Παράλληλα, τονίζει ότι σε αντίστοιχες ευρωπαϊκές διαδικασίες προβλέπεται σαφώς μεγαλύτερος χρόνος διαβούλευσης, περίπου δύο μηνών, με ουσιαστική ακρόαση φορέων πριν από την εισαγωγή των προς ψήφιση κειμένων.
Σοβαρά κενά αλλά και ένα ευχάριστο νέο
Από εκεί και πέρα, η ΟΚΕ εκφράζει ακόμη ορισμένους προβληματισμούς. Ανάμεσα σε αυτούς συγκαταλέγονται η διατήρηση ενός πολύπλοκου γραφειοκρατικού πλαισίου και της πολυνομίας, η απουσία ολοκληρωμένης πολιτικής κοινωνικής και οικογενειακής ένταξης, καθώς και η γενικότερη έλλειψη μακροπρόθεσμης εθνικής στρατηγικής για τη μετανάστευση.
Παρόλα αυτά, ο κ. Παπαγιαννάκης μας επισημαίνει και ένα σημαντικό θετικό στοιχείο του νομοσχεδίου: την άρση ορισμένων γραφειοκρατικών εμποδίων που δυσκόλευαν τη νόμιμη παραμονή μεταναστών στη χώρα. Για παράδειγμα, σε αρκετές περιπτώσεις, τα απαραίτητα έγγραφα εκδίδονταν όταν η άδεια παραμονής είχε ήδη λήξει. Εκτιμάται ότι με τη νέα ρύθμιση θα ελαχιστοποιηθούν περιστατικά αυτού του είδους. Τις προσπάθειες για επίλυση του ζητήματος χαιρετίζουν οι κοινότητες μεταναστών.
Η γνώμη της ΟΚΕ για το νομοσχέδιο επισυνάπτεται στο τέλος του κειμένου.
