Όταν η αυθαιρεσία βρίσκει πολιτική ομπρέλα και η λογοδοσία απουσιάζει, το πρόβλημα δεν είναι ποιος ελέγχεται — είναι ποιος δεν ελέγχεται.
Δεν είναι τυχαίο, σύμφωνα με τις καταγγελίες, ότι ορισμένοι ελεγκτές εμφανίζονται να κινούνται με βεβαιότητα ατιμωρησίας, βρίσκοντας ομπρέλα προστασίας ή «σωτηρίας» σε πολιτικό επίπεδο. Η αίσθηση πολιτικής κάλυψης λειτουργεί ως καταλύτης: μετατρέπει την αυθαιρεσία σε καθημερινή πρακτική και τον παράνομο χειρισμό σε «υπηρεσιακή επιλογή».
Όταν ο έλεγχος ασκείται με την πεποίθηση ότι υπάρχει πολιτικό δίχτυ ασφαλείας, τότε η διοίκηση παύει να υπηρετεί τον νόμο και αρχίζει να υπηρετεί συσχετισμούς ισχύος. Και αυτό δεν είναι απλώς διοικητικό πρόβλημα. Είναι ευθεία υπονόμευση της θεσμικής λογοδοσίας.
Το θράσος που καταγγέλλεται ότι επιδεικνύουν συγκεκριμένοι ελεγκτές δεν εμφανίζεται σε θεσμικό κενό. Σύμφωνα με τις αναφορές, αντλείται από την αίσθηση πολιτικής κάλυψης και διασυνδέσεων, από την πεποίθηση ότι οι πράξεις τους δεν θα ελεγχθούν ουσιαστικά. Όταν δημόσιοι λειτουργοί ενεργούν σαν να είναι απρόσβλητοι, όταν παραβιάζουν διαδικασίες χωρίς φόβο συνεπειών, τότε το πρόβλημα παύει να είναι απλώς υπηρεσιακό· γίνεται βαθιά πολιτικό και θεσμικό.
Η ύπαρξη —ή έστω η αίσθηση— πολιτικών «πλατών» δημιουργεί ένα επικίνδυνο περιβάλλον ατιμωρησίας. Εκεί όπου ο έλεγχος μετατρέπεται σε εργαλείο πίεσης, η αυθαιρεσία σε μέθοδο και ο ζήλος σε άλλοθι. Και όταν αυτό συμβαίνει, δεν μιλάμε για μεμονωμένες υπερβάσεις, αλλά για σύστημα που αναπαράγεται όσο η πολιτική και διοικητική λογοδοσία παραμένει ανενεργή.
Σε ένα κράτος δικαίου, τέτοιες καταγγελίες δεν μπορεί να αντιμετωπίζονται με σιωπή, αδράνεια ή συναδελφική ανοχή. Όταν προκύπτει ένα συνεκτικό μοτίβο αυθαιρεσιών, πολιτικής κάλυψης, παράκαμψης θεσμών και επιλεκτικής ενεργοποίησης ελέγχων, τότε η ευθύνη παύει να είναι ατομική και γίνεται θεσμική και πολιτική.
Η Δικαιοσύνη οφείλει να εξετάσει αν υπήρξαν πράξεις ή παραλείψεις που συνιστούν κατάχρηση εξουσίας, παράβαση καθήκοντος ή άλλες σοβαρές παραβιάσεις της έννομης τάξης. Η Διοίκηση και η ΑΑΔΕ οφείλουν να απαντήσουν αν η «ανεξαρτησία» μετατράπηκε σε ασπίδα ατιμωρησίας. Και το πολιτικό σύστημα οφείλει να εξηγήσει ποιος ελέγχει, ποιος τοποθετεί και ποιος ανέχεται διοικητικές ιεραρχίες που εμφανίζονται να λειτουργούν χωρίς ουσιαστικά αντίβαρα.
Το ζήτημα δεν αφορά μια υπηρεσία, ούτε μια πόλη. Αφορά το αν οι θεσμοί εξακολουθούν να λειτουργούν για να ελέγχουν την εξουσία ή αν έχουν αρχίσει να τη θωρακίζουν όταν αυθαιρετεί. Γιατί όταν ο ζήλος βαφτίζει το παράνομο, όταν η πολιτική κάλυψη γεννά θράσος και όταν η λογοδοσία απουσιάζει, τότε δεν έχουμε απλώς πρόβλημα διοίκησης.
Έχουμε ρήγμα στο κράτος δικαίου.
Και αυτό το ρήγμα, αργά ή γρήγορα, είτε θα κλείσει με διαφάνεια και έλεγχο είτε θα διευρυνθεί με κόστος που δεν θα αφορά μόνο τους άμεσα θιγόμενους, αλλά ολόκληρη την κοινωνία.
Όταν ο Πρωθυπουργός αντιδρά και μιλά για «πατριώτες της φακής», καλό είναι να συλλογιστεί και το άλλο, λιγότερο ορατό φαινόμενο: τους «Ράμπο της φακής» της διοίκησης. Γιατί το κοινό νήμα που συνδέει τους «πατριώτες της φακής» με τους «Ράμπο της φακής» είναι η διγλωσσία και η ίντριγκα. Άλλο πρόσωπο προς τα έξω, άλλο στην πράξη. Άλλος λόγος δημοσίως, άλλες μεθοδεύσεις στο παρασκήνιο.
Στο προσκήνιο, ρητορική περί Δημοσίου συμφέροντος, νομιμότητας και “ζήλου”. Στο παρασκήνιο, επιλεκτικοί έλεγχοι, αυθαιρεσίες, υπερβάσεις αρμοδιότητας και παιχνίδια ισχύος. Η διγλωσσία λειτουργεί ως κάλυμμα και η ίντριγκα ως μέθοδος: θολώνει τα όρια, μεταθέτει ευθύνες, καλλιεργεί φόβο και δημιουργεί τετελεσμένα.
Έτσι ο ζήλος γίνεται άλλοθι, η αυθαιρεσία καθημερινή πρακτική και η λογοδοσία εξαίρεση. Όχι επειδή λείπουν οι κανόνες, αλλά επειδή κάποιοι έμαθαν να τους επικαλούνται μόνο όταν τους συμφέρει. Και όσο αυτή η διπλή γλώσσα γίνεται ανεκτή, τόσο η διοίκηση απομακρύνεται από τον ρόλο της και μετατρέπεται σε μηχανισμό εξουσίας χωρίς αντίβαρα.
Γιατί τελικά, ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι οι κραυγαλέοι «πατριώτες της φακής». Είναι οι σιωπηλοί «Ράμπο της φακής», που δρουν στο όνομα του Δημοσίου, αλλά έξω από το πνεύμα του κράτους δικαίου.
ΔΕΔ : Ανεξάρτητη Αρχή ή συγκαλυμμένος μηχανισμός αυθαιρεσίας ;
