Συγκεκριμένα, η Αθήνα προωθεί τη διαβουλεύσεων που θα περιλαμβάνει, πέραν της Ελλάδας, την Τουρκία, την Αίγυπτο, τη Λιβύη και την Κύπρο. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο εγχείρημα, δεδομένων των πολυάριθμων ανοιχτών ζητημάτων και ανταγωνισμών που υφίστανται μεταξύ των εμπλεκόμενων χωρών.
Κινητήριος μοχλός αυτής της πρωτοβουλίας φέρεται να είναι η πρόθεση των Ηνωμένων Πολιτειών να προωθήσουν τη διευθέτηση χρόνιων εκκρεμοτήτων στο Αιγαίο. Αμερικανικοί ενεργειακοί κολοσσοί ενδιαφέρονται να προχωρήσουν σε έρευνες και εξορύξεις υδρογονανθράκων, κάτι που δεν μπορεί να συμβεί χωρίς προηγούμενη οριοθέτηση ΑΟΖ. Η Αθήνα, ωστόσο, δεν επιθυμεί να φανεί πως «σύρεται» σε αυτές τις διαβουλεύσεις υπό αμερικανική πίεση – γι’ αυτό και ανέλαβε η ίδια την πρωτοβουλία.
Αξίζει να σημειωθεί ότι αναμένεται να φτάσει σύντομα στην Αθήνα , η παρουσία της οποίας εκτιμάται πως θα αναζωογονήσει τον ελληνοαμερικανικό διάλογο, μετά από μια περίοδο στασιμότητας που οφειλόταν στην καθυστέρηση του διορισμού της.
Στροφή στην ελληνική διπλωματία
Το νέο αυτό διευρυμένο σχήμα συνιστά στροφή στην ελληνική διπλωματία των τελευταίων ετών. Υπενθυμίζεται ότι παρόμοια πρόταση είχε διατυπώσει προ πενταετίας ο τότε πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ, η οποία όμως είχε απορριφθεί από την Αθήνα.
Η αλλαγή στάσης της κυβέρνησης αποτυπώνει την προσπάθεια υπέρβασης του αδιεξόδου στο οποίο είχε περιέλθει η ελληνική εξωτερική πολιτική, μετά από μια σειρά εξελίξεων:
– την προσέγγιση του στρατάρχη Χάφταρ της Ανατολικής Λιβύης με την Τουρκία,
– την ένταση με την Αίγυπτο λόγω ζητημάτων που σχετίζονται με τη Μονή Σινά και την οριοθέτηση τμημάτων ΑΟΖ,
– αλλά και τη διάσταση απόψεων με τη Λευκωσία σχετικά με την ηλεκτρική διασύνδεση, που προκάλεσε επικρίσεις και από την αντιπολίτευση.
Τα «αγκάθια» του νέου σχήματος – Τα ελληνοτουρκικά στο επίκεντρο
Παρά την πρόθεση της Αθήνας να προωθήσει την πρωτοβουλία, το νέο πενταμερές σχήμα συναντά σοβαρά εμπόδια, ιδίως στα ελληνοτουρκικά και στο Κυπριακό.
Η Άγκυρα εμφανίζεται ενοχλημένη από τη στάση της ελληνικής πλευράς, η οποία εξακολουθεί να μπλοκάρει τη συμμετοχή της Τουρκίας στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE. Ο Τούρκος ΥΠΕΞ Χακάν Φιντάν κατηγορεί ανοιχτά την Αθήνα για «αντιτουρκικές θέσεις», ενώ ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει ξεκαθαρίσει ότι βασική προϋπόθεση για οποιαδήποτε συμμετοχή της Τουρκίας είναι Υπενθυμίζεται πάντως ότι η Τουρκία είναι ήδη παρούσα στο πρόγραμμα μέσω επιχειρήσεών της, όχι όμως ως για την ώρα ως κρατικός παράγοντας.
Οι δύο πλευρές, ωστόσο, δεν έχουν συμφωνήσει καν στο πλαίσιο των μεταξύ τους διαφορών. Η Αθήνα επιμένει ότι υπάρχει μία και μόνη διαφορά –η οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας–, ενώ η Άγκυρα επιδιώκει να ανοίξει τη συζήτηση και για άλλα ζητήματα. Η Ελλάδα διατηρεί το δικαίωμα να επεκτείνει που απέχει από τις ελληνικές θέσεις. Από τη σημερινή συνάντηση πάντως του Φιντάν με τον Έλληνα ΥΠΕΞ Γιώργο Γεραπετρίτη στο Λουξεμβούργο, δεν προέκυψε κάποια καινούρια πληροφορία, αναφορικά με όασ γνωρίζαμε. Ο κ. Γεραπετρίτης επανέλαβε, όπως ήταν αναμενόμενο, ότι
Νέες ισορροπίες και στο Κυπριακό
, μετά την επικράτηση του Τουφάν Ερχιουρμάν στις εκλογές στα κατεχόμενα, με ποσοστό 62%. Ο Ερχιουρμάν θεωρείται αντίπαλος του Ταγίπ Ερντογάν, φιλοευρωπαϊκός πολιτικός, που απορρίπτει τη λύση των δύο κρατών και τάσσεται υπέρ μιας συνομοσπονδίας.
Το κίνητρο των Τουρκοκυπρίων, όπως και το 2004 με το σχέδιο Ανάν, είναι η ένταξή τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση και η άρση της διεθνούς απομόνωσής τους. Η Αθήνα και η Λευκωσία χαιρέτισαν το αποτέλεσμα, κάνοντας λόγο για ευκαιρία επανέναρξης ενός εποικοδομητικού διαλόγου, μετά το αδιέξοδο που επικρατεί από το 2017, όταν κατέρρευσαν οι συνομιλίες στο Κραν Μοντανά. Ωστόσο, η εξάρτηση του κατεχόμενου Βορρά από την Άγκυρα εξακολουθεί να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα.
Ένα ακόμη δύσκολο σημείο για τη συμμετοχή της Κύπρου στο πενταμερές είναι το ενδεχόμενο η Άγκυρα να απαιτήσει εκπροσώπηση των Τουρκοκυπρίων, κάτι που θεωρείται απαράδεκτο από την ελληνική πλευρά.
Σύνθετο εγχείρημα με προεκτάσεις και στην ελληνική εσωτερική πολιτική
Συνοψίζοντας, η Αθήνα επιχειρεί να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο σε μια νέα φάση διπλωματικών διεργασιών στην Ανατολική Μεσόγειο, με στόχο τη διατήρηση της σταθερότητας και την αποκατάσταση ισορροπιών στην περιοχή.
Πρόκειται, ωστόσο, για ένα σύνθετο και απαιτητικό εγχείρημα, που θα χρειαστεί υπομονή, μεθοδικότητα και πολιτικό θάρρος, καθώς είναι βέβαιο ότι η κυβέρνηση θα δεχθεί πιέσεις – τόσο από την αντιπολίτευση όσο και από κύκλους στο εσωτερικό της ίδιας της κυβερνητικής πλειοψηφίας.
