Οι αλλαγές που ανακοίνωσε ο υπουργός Δικαιοσύνης στοχεύουν κυρίως στην προστασία των κληρονόμων από υπέρογκα χρέη, στη μείωση των μεταθανάτιων αντιδικιών και στην προσαρμογή των κανόνων στις σύγχρονες οικογενειακές και οικονομικές συνθήκες.
Όριο στα κληρονομικά χρέη – Τέλος στην παγίδα των υπερχρεωμένων περιουσιών
Σύμφωνα με τον Γιώργο Φλωρίδη, η νέα ρύθμιση καθιερώνει μία κρίσιμη δικλίδα ασφαλείας: τα χρέη του θανόντος δεν μπορούν πλέον να ξεπερνούν την αξία της κληρονομιάς. Πρόκειται για μηχανισμό που «απαλλάσσει οριστικά τους πολίτες από τον εφιάλτη χρεών που δεν τους αναλογούν» και αποτρέπει φαινόμενα όπου κληρονόμοι κινδύνευαν να επιβαρυνθούν με χρέη πολλαπλάσια της κληρονομικής περιουσίας λόγω καθυστερημένων αποποιήσεων ή ελλιπούς ενημέρωσης.
Ακόμη, για πρώτη φορά θεσμοθετείται η δυνατότητα ο διαθέτης να συμφωνεί εν ζωή με τους μελλοντικούς κληρονόμους του τον τρόπο διανομής της περιουσίας. Η συμφωνία γίνεται με συμβολαιογραφική πράξη και έχει δεσμευτικό χαρακτήρα, ώστε να αποφεύγονται μεταγενέστερες συγκρούσεις. Το μέτρο, όπως δήλωσε ο Υπουργός, διευκολύνει ιδιαίτερα τις οικογενειακές επιχειρήσεις, όπου η ομαλή διαδοχή συχνά εμποδίζεται από δικαστικές διαμάχες.
Επιπλέον, προβλέπεται η δυνατότητα ένα παιδί να λάβει οικονομική ενίσχυση όσο ο γονέας ζει, με αντάλλαγμα την παραίτηση από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα, μια επιλογή που φιλοδοξεί να περιορίσει άδικες διεκδικήσεις κατά τη μεταθανάτια διαδικασία.
Αλλαγές στη νόμιμη μοίρα και στην κατανομή μεταξύ συζύγου και παιδιών
Με τις νέες ρυθμίσεις αναπροσαρμόζεται η σχέση επιζώντος συζύγου και τέκνων στην εξ αδιαθέτου διαδοχή. Σε περίπτωση ενός παιδιού, ο σύζυγος θα λαμβάνει πλέον το 1/3 της κληρονομιάς, αντί για το προηγούμενο 1/4, ώστε όπως τόνισε ο κ. Φλωρίδης «να αντανακλάται ο αυξημένος βαθμός εξάρτησης και αναγκών». Για περισσότερα παιδιά, η υφιστάμενη αναλογία 1/4 προς 3/4 διατηρείται.
Σε επίπεδο νόμιμης μοίρας, θεσπίζονται διευκολύνσεις ώστε τα νομικά πρόσωπα ή οι επιχειρήσεις που κληρονομούν περιουσίες να μπορούν να αποζημιώνουν τους νόμιμους μεριδούχους χωρίς να διακόπτεται η λειτουργία τους, ακόμη και μέσω πώλησης περιουσιακών στοιχείων.
Νέες δικλείδες προστασίας για τους συμβιούντες
Ένα σημαντικό κοινωνικό ζήτημα που επιχειρείται να ρυθμιστεί είναι η προστασία των ατόμων που συζούν χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης. Με την αλλαγή που προωθείται, ο συμβιών θα μπορεί να παραμείνει στην κοινή κατοικία για συγκεκριμένο διάστημα μετά τον θάνατο του συντρόφου, ώστε να μην κινδυνεύει να μείνει άμεσα άστεγος.
Φραγμός στις «ύποπτες» διαθήκες και στις μεταβιβάσεις προς φροντιστές
Για την αντιμετώπιση φαινομένων κατάχρησης, απαγορεύεται η μεταβίβαση περιουσίας μέσω διαθήκης σε άτομα που διοικούν ή εργάζονται σε δομές φροντίδας, με εξαίρεση αυστηρά ελεγχόμενες περιπτώσεις κατ’ οίκον φροντίδας.
Για τις ιδιόχειρες διαθήκες, ο Υπουργός τόνισε πως δεν καταργούνται, αλλά πλέον «θα πρέπει να κηρύσσονται κύριες από δικαστήριο» και, όταν υπάρχουν αμφιβολίες, θα διατάσσεται γραφολογική πραγματογνωμοσύνη. Επιπλέον, αποκλείεται η εμφάνιση αμφιλεγόμενων “διαθηκών από το πουθενά” σε περιπτώσεις θανάτων χωρίς κληρονόμους, η περιουσία θα περιέρχεται στο Δημόσιο, εκτός αν προηγείται ο συμβιών σύντροφος.
Θεαματική επιτάχυνση στη δικαιοσύνη: Από τα τέσσερα χρόνια στους 18 μήνες
Ο κ. Φλωρίδης αναφέρθηκε και στο ευρύτερο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού της Δικαιοσύνης, σημειώνοντας ότι οι χρόνοι έκδοσης αποφάσεων έχουν μειωθεί δραστικά χάρη στη συγχώνευση Πρωτοδικείων και Ειρηνοδικείων. Στην Αθήνα ο μέσος χρόνος έπεσε σε περίπου 1,5 έτος, ενώ στην υπόλοιπη χώρα δεν ξεπερνά τις 280 ημέρες.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η επιτάχυνση στη διαδικασία δημοσίευσης διαθηκών: από 400 ημέρες, η διαδικασία πραγματοποιείται πλέον μέσα σε μία εβδομάδα μέσω της νέας ψηφιακής πλατφόρμας των συμβολαιογράφων.
