Οι εκπομπές άνθρακα από τα μεγάλα κρουαζιερόπλοια: ένα περιβαλλοντικό ζήτημα με παγκόσμιες διαστάσεις

,

Η κρουαζιέρα αποτελεί για πολλούς ταξιδιώτες την επιτομή της πολυτέλειας και της χαλάρωσης: ένα πλωτό ξενοδοχείο με αμέτρητες παροχές, που ταξιδεύει από λιμάνι σε λιμάνι. Ωστόσο, πίσω από αυτή την εικόνα της χλιδής κρύβεται μια σοβαρή περιβαλλοντική πρόκληση. Τα μεγάλα κρουαζιερόπλοια συγκαταλέγονται στις πιο ρυπογόνες μορφές τουρισμού, κυρίως λόγω των υψηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) και άλλων αερίων του θερμοκηπίου. Σε μια εποχή που η κλιματική αλλαγή αποτελεί το πιο πιεστικό παγκόσμιο περιβαλλοντικό ζήτημα, είναι απαραίτητο να κατανοήσουμε το μέγεθος του προβλήματος και να εξετάσουμε πιθανές λύσεις.

1. Η ενεργειακή κατανάλωση των κρουαζιερόπλοιων

Ένα μεγάλο κρουαζιερόπλοιο μπορεί να μεταφέρει από 2.000 έως 6.000 επιβάτες, μαζί με αρκετές χιλιάδες μέλη πληρώματος. Για να λειτουργήσει ένα τέτοιο «κινούμενο ξενοδοχείο», απαιτούνται τεράστιες ποσότητες ενέργειας. Η πρόωση του πλοίου, η λειτουργία των εστιατορίων, των θεάτρων, των πισινών, των κλιματιστικών και των ηλεκτρονικών συστημάτων καταναλώνουν αδιάκοπα καύσιμα. Συνήθως χρησιμοποιείται ναυτιλιακό καύσιμο (heavy fuel oil – HFO), ένα από τα πιο ρυπογόνα καύσιμα που υπάρχουν. Αν και τα τελευταία χρόνια γίνεται χρήση καυσίμων χαμηλότερης περιεκτικότητας σε θείο, το αποτύπωμα άνθρακα παραμένει εξαιρετικά υψηλό. Μελέτες έχουν δείξει ότι ένα μόνο κρουαζιερόπλοιο μπορεί να καταναλώσει πάνω από 150 τόνους καυσίμου ημερησίως, εκλύοντας τεράστιες ποσότητες CO₂ στην ατμόσφαιρα. Αυτό αντιστοιχεί σε εκπομπές δεκάδων χιλιάδων αυτοκινήτων σε καθημερινή βάση.

Παραδοσιακά, το πιο συνηθισμένο καύσιμο στη ναυτιλία και ειδικά στα κρουαζιερόπλοια ήταν το βαρύ μαζούτ (Heavy Fuel Oil – HFO). Πρόκειται για προϊόν διύλισης πετρελαίου με υψηλή περιεκτικότητα σε θείο και άλλες προσμίξεις, εξαιρετικά φθηνό αλλά και ιδιαίτερα ρυπογόνο. Η καύση HFO προκαλεί εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), οξειδίων του αζώτου (NOₓ), οξειδίων του θείου (SOₓ) και αιωρούμενων σωματιδίων, με σοβαρές συνέπειες για την ατμόσφαιρα και την υγεία των κατοίκων σε παράκτιες περιοχές.

Τα τελευταία χρόνια, λόγω αυστηρότερων διεθνών κανονισμών, πολλά κρουαζιερόπλοια έχουν στραφεί σε καύσιμα χαμηλής περιεκτικότητας σε θείο ή σε marine diesel oil (MDO). Αυτές οι επιλογές μειώνουν σημαντικά τις εκπομπές οξειδίων του θείου αν και παραμένουν ορυκτά καύσιμα με σημαντικό αποτύπωμα άνθρακα. Παράλληλα, αρκετές νεότερες ναυπηγήσεις χρησιμοποιούν υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG). Το LNG εκπέμπει λιγότερα οξείδια του αζώτου και σχεδόν μηδενικό θείο, μειώνοντας τη ρύπανση στις πόλεις-λιμάνια. Ωστόσο, παραμένει αέριο ορυκτής προέλευσης και συνοδεύεται από τον κίνδυνο διαρροής μεθανίου, ενός ιδιαίτερα ισχυρού αερίου του θερμοκηπίου.

Συμπληρωματικά, στα κρουαζιερόπλοια εφαρμόζονται αντιρρυπαντικέςτεχνολογίες όπως τα συστήματα «scrubbers», τα οποία καθαρίζουν τα καυσαέρια από το θείο, αλλά συχνά οδηγούν σε υγρά απόβλητα που απορρίπτονται στη θάλασσα. Συνολικά, η ενεργειακή κατανάλωση των κρουαζιερόπλοιων παραμένει εξαιρετικά υψηλή και εξαρτημένη από ορυκτά καύσιμα. Παρά την πρόοδο με το υγροποιημένο φυσικό αέριο και τα καύσιμα χαμηλού θείου, το ζήτημα της βιωσιμότητας στη ναυτιλία αναδεικνύεται ολοένα και πιο πιεστικό, καθιστώντας αναγκαία την επένδυση σε νέες, καθαρές ενεργειακές τεχνολογίες.

2. Σύγκριση των κρουαζιερόπλοιων με άλλα μέσα μεταφοράς

Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος του προβλήματος, αξίζει να συγκριθούν οι εκπομπές κρουαζιερόπλοιων με άλλες μορφές ταξιδιού. Σύμφωνα με στοιχεία διεθνών οργανισμών, το αποτύπωμα άνθρακα ανά επιβάτη και χιλιόμετρο στα κρουαζιερόπλοια είναι συχνά μεγαλύτερο από αυτό ενός αεροπλάνου. Μάλιστα, αν ληφθούν υπόψη οι συνοδευτικές δραστηριότητες του πλοίου (εστίαση, ψυχαγωγία, συντήρηση), τότε οι εκπομπές ανά επιβάτη μπορεί να πολλαπλασιαστούν. Αυτό καθιστά την κρουαζιέρα έναν από τους πιο ρυπογόνους τρόπους τουρισμού, με αρνητικές συνέπειες που συχνά δεν είναι ορατές στους επιβάτες. Γενικά θεωρείται ότι οι εκπομπές CO₂ μιας ημέρας κρουαζιέρας είναι οκταπλάσιες των εκπομπών CO₂ στις στεριανές διακοπές. 

3. Περιβαλλοντικές επιπτώσεις στις παράκτιες πόλεις

Τα λιμάνια που φιλοξενούν κρουαζιερόπλοια αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες πιέσεις. Πέρα από τις εκπομπές CO₂, τα πλοία εκλύουν οξείδια του αζώτου, σωματίδια και άλλους ρύπους, οι οποίοι επηρεάζουν άμεσα την ποιότητα του αέρα. Πόλεις όπως η Βαρκελώνη, η Βενετία, η Σαντορίνη και η Νάπολη έχουν καταγράψει σοβαρά προβλήματα ατμοσφαιρικής ρύπανσης λόγω της παρουσίας μεγάλων πλοίων. Σε πολλές περιπτώσεις, η ρύπανση στο λιμάνι από ένα μόνο κρουαζιερόπλοιο μπορεί να ξεπεράσει τις εκπομπές δεκάδων χιλιάδων αυτοκινήτων.

4. Οικονομική διάσταση και «πράσινη» εικόνα

Οι εταιρείες κρουαζιέρας συχνά προβάλλουν τις θετικές οικονομικές επιδράσεις που φέρνουν στις τοπικές κοινωνίες μέσω του τουρισμού. Ωστόσο είναι συζητήσιμο εάν η περιβαλλοντική ζημία που προκαλείται μπορεί να αντισταθμίσει αυτά τα οφέλη. Ο τουρίστας που αποβιβάζεται για λίγες ώρες και αφήνει περιορισμένα έσοδα δεν μπορεί να «αντισταθμίσει» τις εκπομπές χιλιάδων τόνων CO₂. Επιπρόσθετα οι περισσότεροι επισκέπτες κρουαζιέρας κατευθύνονται στο κέντρο της πόλης και στο παλιό λιμάνι επιτείνοντας το πρόβλημα υπερσυσσώρευσης τουριστών τους καλοκαιρινούς μήνες.

Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια προσπάθεια από τις εταιρείες να καλλιεργήσουν «πράσινη» εικόνα, υιοθετώντας τεχνολογίες όπως τα συστήματα καθαρισμού καυσαερίων (scrubbers) ή τη χρήση υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Παρότι αυτές οι κινήσεις μειώνουν ορισμένους ρύπους, το βασικό ζήτημα των εκπομπών άνθρακα παραμένει σε μεγάλο βαθμό άλυτο.

5. Διεθνείς κανονισμοί και περιορισμοί

Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (International Maritime Organization) έχει υιοθετήσει ορισμένα μέτρα για τη μείωση των εκπομπών στον ναυτιλιακό τομέα. Ένα από τα σημαντικότερα είναι η εφαρμογή, από το 2020, του κανονισμού που περιορίζει την περιεκτικότητα του ναυτιλιακού καυσίμου σε θείο. Ωστόσο, το μέτρο αυτό αφορά κυρίως την ποιότητα του αέρα και λιγότερο τις εκπομπές CO₂. Παράλληλα, συζητούνται στόχοι για τη σταδιακή μείωση των συνολικών εκπομπών από τη ναυτιλία κατά 50% έως το 2050, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2008. Παρά το φιλόδοξο αυτό πλαίσιο, η πρόοδος είναι αργή και πολλές περιβαλλοντικές οργανώσεις θεωρούν ότι οι δεσμεύσεις δεν ανταποκρίνονται στην κλίμακα της κλιματικής κρίσης.

6. Τεχνολογικές λύσεις και εναλλακτικά καύσιμα

Η έρευνα για πιο «καθαρές» μορφές ενέργειας στη ναυτιλία έχει ενταθεί. Το LNG θεωρείται προσωρινή λύση, καθώς εκπέμπει λιγότερο CO₂ από το μαζούτ, αλλά εξακολουθεί να είναι ορυκτό καύσιμο με σημαντικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Πιο ελπιδοφόρες θεωρούνται τεχνολογίες που βασίζονται στο υδρογόνο (Η₂), τα βιοκαύσιμα, τα συνθετικά καύσιμα  ή την αμμωνία (ΝΗ₃), οι οποίες ενδέχεται να μηδενίσουν τις εκπομπές άνθρακα αν παραχθούν από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Επίσης, εξετάζονται λύσεις όπως η ηλεκτροδότηση των πλοίων από το λιμάνι (shorepower), ώστε να μην χρειάζεται να λειτουργούν οι μηχανές τους κατά τον ελλιμενισμό.

Παράλληλα, η βελτίωση του σχεδιασμού των πλοίων, με πιο αποδοτικές γραμμές και προηγμένα συστήματα πρόωσης, μπορεί να συμβάλει στη μείωση της κατανάλωσης καυσίμων.

Επιπλέον, ορισμένα κρουαζιερόπλοια υιοθετούν τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών, όπως ηλιακά πάνελ, αξιοποίηση της αιολικής ενέργειας με ιστία και συστήματα αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες, για τη μείωση της κατανάλωσης κατά τη διάρκεια παραμονής σε λιμάνια. Στα φιόρδ της Νορβηγίας τα πλοία που εκτελούν τις μεταφορές κινούνται με ηλεκτρική ενέργεια που παρέχεται από συσσωρευτές.

Συνολικά, η μετάβαση σε εναλλακτικά καύσιμα και ενέργειες δεν είναι μόνο τεχνολογική πρόκληση αλλά και στρατηγική αναγκαιότητα για την αειφορία της κρουαζιέρας, την προστασία του περιβάλλοντος και τη συμμόρφωση με τους διεθνείς κανονισμούς εκπομπών.

7. Αφίξεις κρουαζιερόπλοιων στο Νομό Χανίων το 2024

Σύμφωνα με στοιχεία του Λιμενικού Ταμείου Χανίων το 2024 αφίχθησαν στο νομό Χανίων 128 κρουαζιερόπλοια μεταφέροντας 276.925 επιβάτες. Εάν θεωρήσουμε ότι οι ημερήσιες εκπομπές ανά επιβάτη κρουαζιέρας ανέρχονται σε 400 kgCO₂ προκύπτει ότι οι συνολικές εκπομπές CO₂ των προαναφερθέντων επιβατών ανέρχονται σε 110.770 τονCO₂. Η ποσότητα αυτή αναγόμενη στο πληθυσμό του νομού ανέρχεται σε περίπου 0.74 τονCO₂ ανά μόνιμο κάτοικο. Η ποσότητα αυτή είναι πολύ μεγάλη εάν τη συγκρίνουμε με τις συνολικές ετήσιες εκπομπές των κατοίκων της χώρας το 2023 που ανέρχονται σε 4.97 τονCO₂  ανά κάτοικο.

8. Η δημιουργία κλιματικά ουδέτερων λιμένων

Η δημιουργία κλιματικών ουδέτερων λιμένων οι οποίοι θα έχουν μηδενικό καθαρό αποτύπωμα άνθρακα λόγω της χρήσης ενέργειας έχει αρχίσει να απασχολεί ορισμένους φορείς διαχείρισης λιμένων. Αυτό σε συνδυασμό με τη δυνατότητα παροχής ηλεκτρικής ενέργειας στα πλοία που βρίσκονται ήδη στο λιμάνι για την αποφυγή χρήσης ορυκτών καυσίμων κατά τη διάρκεια παραμονής τους εκεί. Για την επίτευξη αυτού του στόχου μπορούν στη χώρα μας να αξιοποιηθούν η ηλιακή ενέργεια με φωτοβολταϊκά συστήματα, η αιολική ενέργεια με ανεμογεννήτριες (εφόσον η μέση ταχύτητα του ανέμου στο λιμένα είναι ικανοποιητική), η αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας αλλά και η ενέργεια των κυμάτων με κατάλληλα συστήματα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας τοποθετημένα στους λιμενοβραχίονες. Ήδη το λιμάνι του Ηρακλείου Κρήτης έχει ανακοινώσει τη πρόθεση του να μετατραπεί σε κλιματικά ουδέτερο λιμάνι. 

9. Ο ρόλος των επιβατών και της κοινωνικής συνείδησης

Δεν πρέπει να παραβλέπεται ο ρόλος των καταναλωτών. Καθώς αυξάνεται η περιβαλλοντική συνείδηση, πολλοί ταξιδιώτες εξετάζουν πλέον το αποτύπωμα άνθρακα των διακοπών τους. Ορισμένες εταιρείες κρουαζιέρας έχουν αρχίσει να προσφέρουν προγράμματα αντιστάθμισης εκπομπών, αλλά αυτά παραμένουν περιορισμένα.Η πίεση της κοινής γνώμης μπορεί να λειτουργήσει καταλυτικά ώστε να επιταχυνθεί η μετάβαση σε πιο βιώσιμες πρακτικές. Όπως έχει συμβεί και σε άλλους τομείς, από τις αερομεταφορές μέχρι τη γεωργία, η ζήτηση για πιο «πράσινες» επιλογές μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τις επιχειρηματικές στρατηγικές.

10. Συμπεράσματα

Τα μεγάλα κρουαζιερόπλοια συνιστούν μια από τις πλέον ρυπογόνες μορφές τουρισμού, με σημαντικές εκπομπές άνθρακα και πολλαπλές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Η σημερινή πορεία δεν είναι βιώσιμη, καθώς αντιβαίνει στους παγκόσμιους στόχους για μείωση των εκπομπών και περιορισμό της κλιματικής αλλαγής.Η λύση δεν μπορεί να είναι απλή: απαιτείται συνδυασμός διεθνών κανονισμών, τεχνολογικής καινοτομίας, σημαντικές επενδύσεις σε εναλλακτικά καύσιμα και αλλαγής νοοτροπίας τόσο από τις εταιρείες όσο και από τους επιβάτες. Η μετάβαση σε μια πιο «καθαρή περιβαλλοντικά κρουαζιέρα» είναι δύσκολη, αλλά απαραίτητη. Σε τελική ανάλυση, το ταξίδι στη θάλασσα δεν μπορεί να είναι πραγματικά απολαυστικό αν συνοδεύεται από την καταστροφή του ίδιου του πλανήτη που όλοι μοιραζόμαστε.

Πίνακας 1. Εναλλακτικά καύσιμα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στα κρουαζιερόπλοια

Πίνακας 2. Εκπομπές CO₂ σε κρουαζιερόπλοια

Κρουαζιερόπλοιο με ιστία που βρέθηκε τον Αύγουστο στα Χανιά

Γιγαντιαίο κρουαζιερόπλοιο στο λιμάνι της Σούδας. Οι επιπτώσεις των κρουαζιερόπλοιων στη κλιματική κρίση είναι σημαντικές.

Πολλά Ferryboatsπου χρησιμοποιούνται στα Νορβηγικά Φιόρδ είναι ηλεκτρικά τροφοδοτούμενα με ηλεκτρικούς συσσωρευτές. Εφόσον οι μπαταρίες επαναφορτίζονται με πράσινη ηλεκτρική ενέργεια το κλιματικό τους αποτύπωμα είναι μηδενικό.

Ο Γιάννης Βουρδουμπάς είναι Χημικός μηχανικός ΕΜΠ, M.Sc., Ph.D.

, ,

,

© 2010-2022 ENERGYPRESS. All rights reserved.

,

Designed by Citronio | Developed by imarketing.gr