Πρώτη στρατηγική της ΕΕ για τα νησιά με αναγνώριση του «κόστους της νησιωτικότητας» και νέο πλαίσιο για τις παράκτιες κοινότητες

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε δύο νέες στρατηγικές, μία για τα νησιά και μία για τις παράκτιες κοινότητες, με στόχο την ενίσχυση της βιωσιμότητας και της οικονομικής ανθεκτικότητας των περιοχών αυτών. Ο Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος της Επιτροπής, Ραφαέλε Φίτο, και ο Επίτροπος, Κώστας Καδής, ανέπτυξαν τις βασικές πτυχές των πρωτοβουλιών, τονίζοντας ότι πρόκειται για το αποτέλεσμα εκτεταμένου διαλόγου με τις τοπικές κοινωνίες και τους ενδιαφερόμενους φορείς.

Βρυξέλλες — Ανταπόκριση Γιώργος Συριόπουλος

Η ίδια η κοινή παρουσίαση δύο ξεχωριστών στρατηγικών σηματοδοτεί μια ευρύτερη στροφή της Επιτροπής Φον ντερ Λάιεν ΙΙ, καθώς αντί να «θάψει» τα νησιωτικά ζητήματα σε τεχνικές παραγράφους κανονισμών συνοχής, τα αναδεικνύει σε αυτοτελή πολιτική κατηγορία με δικό τους χρονοδιάγραμμα και δικές τους πηγές χρηματοδότησης.

Βασικά στοιχεία σε αριθμούς

Πηγή δεδομένων: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συνέντευξη Τύπου 10/06/2026. Απόδοση: ERTnews / Γ. Συριόπουλος

Τέσσερις Πυλώνες στρατηγικής για τα νησιά

Ο Επίτροπος Φίτο ανέπτυξε εκτενώς τη φιλοσοφία της στρατηγικής, επιμένοντας στο «κόστος της νησιωτικότητας». Τα νησιά, εξήγησε, αντιμετωπίζουν προκλήσεις παρόμοιες με άλλες ευρωπαϊκές περιοχές, αλλά η επίπτωση επιδεινώνεται από τη γεωγραφική απομόνωση και αυτό δημιουργεί  πραγματικό οικονομικό κόστος.

«Η νησιωτικότητα δεν είναι απλώς μια γεωγραφική πραγματικότητα. Έχει πραγματικό οικονομικό κόστος. Σε νησιωτικούς δήμους, οι μεταφορές, οι τιμές κατοικίας και το κόστος παροχής δημόσιων υπηρεσιών είναι πολύ υψηλότερα σε σχέση με την ηπειρωτική χώρα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η στρατηγική διαρθρώνεται σε τέσσερις πυλώνες, με την «κυβερνοδιακυβέρνηση» ως οριζόντιο ενεργοποιητή.

Οι 4 πυλώνες της στρατηγικής για τα νησιά

Πηγή δεδομένων: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Στρατηγική ΕΕ για τα Νησιά. Απόδοση: ERTnews / Γ. Συριόπουλος

Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε ο Ραφαέλε Φίτο στη διαδικασία διαβούλευσης που προηγήθηκε. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε, στην επίσημη πρόσκληση υποβολής αποδείξεων συμμετείχαν 358 φορείς από 18 κράτη-μέλη (πολίτες, δημόσιες αρχές, επιχειρήσεις, πανεπιστήμια, ΜΚΟ και νησιωτικά δίκτυα), σημειώνοντας ότι «τα κορυφαία προβλήματα που εντοπίστηκαν  -συνδεσιμότητα, κατοικία, δημογραφική αλλαγή, εξάρτηση από ενέργεια, πρόσβαση σε υπηρεσίες- αποτελούν τους πυλώνες αυτής της στρατηγικής. Αυτό δεν είναι σύμπτωση. Είναι αποτέλεσμα ακρόασης».

Παράκτια στρατηγική με 3 στόχους και 13 ναυαρχίδες

Ο Επίτροπος Κώστας Καδής παρουσίασε τη Στρατηγική για τις Παράκτιες Κοινότητες, η οποία αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τους Ωκεανούς (European Ocean Pact). Η στρατηγική αρθρώνεται γύρω από τηνευημερία, την ανθεκτικότητα και τη βιωσιμότητα, με 13 ναυαρχίδες δράσεις.

Στον στόχο της ευημερίας, η Κομισιόν προτείνει την ενθάρρυνση της διαφοροποίησης της βιώσιμης γαλάζιας οικονομίας, συμπεριλαμβανομένης της διπλής χρήσης αλιευτικών σκαφών. Για παράδειγμα, την ταυτόχρονη αξιοποίησή τους για τουριστικές δραστηριότητες (pescatourism). Ο κ Καδής σημείωσε ότι αυτή η ιδέα αυτή προήλθε από ανάλογες πρακτικές στην Κύπρο και στα ελληνικά νησιά.

Ιδιαίτερη νεωτερικότητα παρουσιάζει η πρόταση για ανάπτυξη μεθοδολογίας πιστοποίησης «γαλάζιων πιστώσεων άνθρακα», ενός συστήματος που θα πιστοποιεί ποσοτικά το CO₂ που απορροφάται από θαλάσσια και παράκτια οικοσυστήματα, δημιουργώντας παράλληλα έσοδα για τις τοπικές κοινότητες. Σύμφωνα με τον κ. Καδή, το σύστημα αναμένεται να είναι έτοιμο ως το 2030.

OceanEye από την Κομισιόν

Ένα από τα πιο «καυτά θέματα» ήταν η ανακοίνωση για την πρωτοβουλία OceanEye (σημ. ένα νέο σύστημα παρατήρησης των ωκεανών) στο πλαίσιο της ευρύτερης ανησυχίας για τη διάλυση του αμερικανικού δικτύου θαλάσσιων αισθητήρων. Ερωτηθείς αν η ΕΕ σχεδιάζει να καλύψει αυτό το κενό, ο Επίτροπος Κ. Καδής παραδέχθηκε την ανησυχία, εκφράζοντας ρητά τη λύπη της Επιτροπής για την αμερικανική απόφαση. «Αυτές οι δραστηριότητες είναι εξαιρετικά σημαντικές, όχι μόνο για τη διαχείριση του θαλάσσιου περιβάλλοντος, αλλά και για τη στήριξη παράκτιων κοινοτήτων, από τις προβλέψεις καιρού έως την ετοιμότητα για ακραία καιρικά φαινόμενα», σημείωσε.

Το αρχικό ποσό της πρωτοβουλίας ορίστηκε σε €95 εκατ., ωστόσο η τελική κλίμακα της χρηματοδότησης θα εξαρτηθεί και από τη συμμετοχή τρίτων χωρών, διεθνών οργανισμών και φιλανθρωπικών φορέων, με τους οποίους η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήδη διεξάγει διαπραγματεύσεις.

Η Ελληνική διάσταση

Σε ερώτηση για το αν το νέο ΠΔΠ θα περιλαμβάνει ειδικά κονδύλια για νησιωτικές περιοχές, και ειδικά για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου συνδεσιμότητα, σπανιότητα νερού, πίεση στην κατοικία και ενεργειακή μετάβαση συγκεντρώνονται στα νησιά, ο αντιπορόεδρος της Κομισιόν, Ραφαέλε Φίτο, δεν δέσμευσε αριθμούς, αλλά υπογράμμισε την προκατανομή € 218 δισ. για λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές στο νέο Εθνικό-Περιφερειακό Σχέδιο Εταιρικής Σχέσης.

Σε ό,τι αφορά το ETS και τις εξαιρέσεις για νησιωτικές κοινότητες που εξαρτώνται από πορθμεία και μικρής κλίμακας αλιεία, ο Επίτροπος Κώστας Καδής ήταν προσεκτικός αλλά ανοιχτός. Διευκρίνισε ότι η Κομισιόν θα δώσει «δέουσα προσοχή» στις ιδιαιτερότητες των νησιών στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης του ETS (Ιούλιος 2026) και της αναθεώρησης του Fuel EU Maritime.

Οι δύο στρατηγικές θα παρουσιαστούν επίσημα στις 26 Ιουνίου στην Κύπρο και την παράκτια κοινότητα της Πάφου, σε συνεργασία με την Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ.

Το χρονοδιάγραμμα των επόμενων νομοθετικών κινήσεων διαμορφώνεται ως ακολούθως:

Επερχόμενες Νομοθετικές Πρωτοβουλίες

Πηγή δεδομένων: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συνέντευξη Τύπου 10/06/2026. Απόδοση: ERTnews / Γ. Συριόπουλος

Ο Ραφαέλε Φίτο ήταν σαφής για τη φύση της σημερινής απόφασης, υπογραμμίζοντας πως αυτές  οι στρατηγικές δεν αποτελούν τέλος αλλά αρχή. «Μια στρατηγική είναι σημείο εκκίνησης, όχι σημείο λήξης», τόνισε, δίνοντας έτσι μια υπόσχεση – δέσμευση για έμπρακτα αποτελέσματα.