Μιλώντας στην εκδήλωση για τα 15 χρόνια της εφημερίδας Δημοκρατία, ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης ανέδειξε μια σειρά από θεσμικά και κοινωνικά αδιέξοδα που, όπως είπε, διαμορφώνουν ένα νέο τοπίο αβεβαιότητας.
Ο κ. Βενιζέλος υπογράμμισε ότι αισθάνεται «περήφανος» για τη συμμετοχή του σε τρεις κυβερνήσεις που κράτησαν τη χώρα στην ευρωζώνη, κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά στη συγκυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου ως «κορύφωση μιας εθνικής προσπάθειας».
«Δοκιμασία για τις δυτικές δημοκρατίες»
Ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ περιέγραψε ένα διεθνές περιβάλλον όπου η κρίση στις ευρωαμερικανικές σχέσεις και η μεταβαλλόμενη γεωπολιτική πραγματικότητα προκαλούν βαθιές αναταράξεις. Όπως επισήμανε, η αμερικανική και ευρωπαϊκή αντίληψη περί δημοκρατίας δείχνουν να απομακρύνονται μεταξύ τους, ενώ η ανάγκη της Ευρώπης να συνδυάσει τη δημοσιονομική σταθερότητα με αυξημένες αμυντικές δαπάνες αποτελεί «κομβικό τεστ ανθεκτικότητας».
«Η φιλελεύθερη δημοκρατία δοκιμάζεται έντονα και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού», ανέφερε, ζητώντας την αποκατάσταση σχέσεων εμπιστοσύνης μεταξύ ΗΠΑ και Ε.Ε.
Τα “γενετικά προβλήματα” και οι σύγχρονες απειλές
Αναφερόμενος στη λεγόμενη «δημοκρατική κόπωση», ο κ. Βενιζέλος μίλησε για τρεις διαχρονικές παθογένειες της δημοκρατίας:
- Τη σύγκρουση με τον χρόνο, καθώς λειτουργεί με βάση τις περιοδικές εκλογές.
- Τη λογική της πλειοψηφίας, η οποία συχνά διολισθαίνει προς τον λαϊκισμό.
- Την ανοχή προς τους εχθρούς της, στο όνομα της ανεκτικότητάς της.
Σήμερα, όπως είπε, αυτά επιβαρύνονται από την τεχνολογική έκρηξη και την ψευδαίσθηση της «άμεσης συμμετοχής» μέσω διαδικτύου. Παράλληλα, υπογράμμισε πως η αναποτελεσματικότητα του κράτους ενισχύει την αποστασιοποίηση των πολιτών, οδηγώντας σε παθητικότητα και τοξικότητα.
«Το κοινωνικό συμβόλαιο έχει ραγίσει»
Ο κ. Βενιζέλος τόνισε πως η δημοκρατία υπονομεύεται από αυξανόμενες ανισότητες, ακρίβεια και την πρόκληση του υπερσυγκεντρωμένου πλούτου. Στο ελληνικό πεδίο, ανέφερε ότι η συζήτηση περί επιστροφής στην κανονικότητα μετά την οικονομική κρίση δημιούργησε ψευδαισθήσεις, τη στιγμή που «το 67% των πολιτών δηλώνει ότι ζει σε συνθήκες οικονομικής φτώχειας».
Παράλληλα, στο επίκεντρο βρίσκονται ζητήματα διαφάνειας και λογοδοσίας. Ο πρώην υπουργός αναφέρθηκε στις υποθέσεις των υποκλοπών, της Novartis και στις αποκαλύψεις γύρω από τον ΟΠΕΚΕΠΕ, επισημαίνοντας ότι «η αίσθηση συγκάλυψης διαβρώνει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς». Υπενθύμισε επίσης ότι η χώρα εισέρχεται σε μια κρίσιμη προεκλογική περίοδο, καθώς τον Μάρτιο αναμένεται να ξεκινήσει η δίκη για την τραγωδία των Τεμπών.
«Η χώρα κινδυνεύει να γίνει μη διακυβερνήσιμη»
Κατά τον κ. Βενιζέλο, κρίση στη δημοκρατία δεν υπάρχει μόνο όταν απουσιάζει κυβέρνηση, αλλά όταν το πολιτικό σύστημα αδυνατεί να παράγει λύσεις. Κάλεσε σε ευρύτερες συναινέσεις, «υπερβάσεις και ρήξεις», ώστε να αντιμετωπιστούν οι χρόνιες παθογένειες.
Απαντώντας σε ερώτηση για τον νέο παγκόσμιο συσχετισμό δυνάμεων, ο κ. Βενιζέλος τόνισε ότι «έχουν ρευστοποιηθεί τα πάντα». Αναφέρθηκε σε μια «απροκάλυπτη επανατοποθέτηση» των ΗΠΑ τους τελευταίους μήνες, σημειώνοντας ότι πολλές βεβαιότητες της μεταψυχροπολεμικής εποχής έχουν ανατραπεί.
Προειδοποίησε ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να παρασυρθεί από εξελίξεις για τις οποίες δεν έχει στρατηγικό σχέδιο, ενώ επεσήμανε τον κίνδυνο να βρεθεί η χώρα ανάμεσα σε δύο επιλογές: την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση ή μια στενότερη, αλλά πλέον διαφορετική, σχέση με τις ΗΠΑ.
«Το μεταπολιτευτικό εθνικό δόγμα που μας υπηρέτησε επί δεκαετίες δεν αρκεί πια», κατέληξε.
