Στο 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, τον περασμένο Απρίλιο, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου είπε δημόσια κάτι που χρόνια έμενε ανείπωτο. Καθισμένος απέναντι στην εκτελεστική αντιπρόεδρο της Κομισιόν Τερέζα Ριμπέρα, παραδέχθηκε ότι η απανθρακοποίηση είχε αντιμετωπιστεί «σαν ιερό δισκοπότηρο», κάτι που «υπερίσχυε της κοινωνικής συνοχής, της ανταγωνιστικότητας ή της αποβιομηχάνισης». Και κατέληξε στη φράση που μένει. Η απανθρακοποίηση «δεν είναι αυτοσκοπός».

Η ειρωνεία είναι ολοφάνερη. Το κήρυγμα του ρεαλισμού το εκφωνεί σήμερα η ίδια παράταξη που χθες έτρεξε να κλείσει τα λιγνιτικά εργοστάσια πιο γρήγορα κι από τη Γερμανία.

Πότε, λοιπόν, ήταν «ιερό δισκοπότηρο» και πότε έγινε «μη αυτοσκοπός»;

Η πολιτική των «εντολών»

Ο πολιτικός σταματά να έχει δικό του όραμα. Γίνεται ένας manager με στόχους. Πιάνει τα targets, παίρνει καλό βαθμό, προχωράει.

Δεν μιλάμε για έναν άνθρωπο. Μιλάμε για τον κανόνα του παιχνιδιού. Για να μείνεις στην εξουσία, πρέπει να εκτελείς. Όσο εκτελείς, σε στηρίζουν. Μόλις διστάσεις, βρίσκουν τον επόμενο. Κάπως έτσι η «πολιτική των ιδεών» καταντά διαχείριση. Ο κυβερνήτης αποφασίζει για τους πολλούς, αλλά λογοδοτεί σε άλλους, σε όσους του έδωσαν την εντολή.

Το πιο ανησυχητικό, όμως, δεν είναι η εντολή. Είναι το πόσο εύκολα την καταπίνουμε. Κατεβαίνει η οδηγία από ψηλά, ντύνεται με τις σωστές λέξεις, «ρεαλισμός», «πράσινη μετάβαση», «εκσυγχρονισμός», και την άλλη μέρα την παπαγαλίζουν τα κανάλια σαν να ήταν πάντα αυτονόητη. Μονόδρομος. Χωρίς να την έχει εξετάσει κανείς.

Η ηγεμονία ορισμένου χρόνου

Οι επιστάτες των αφεντικών αλλάζουν. Είναι ο κανόνας, όχι η εξαίρεση. Κι ο τρόπος της αλλαγής είναι γνωστός. Η «δια της δικαιοσύνης» οδός. Στα προανακριτικά, στις εξεταστικές, στις αναβολές, στις αποφάσεις που αργούν να βγουν, εκεί ψήνεται συχνά η αντικατάσταση. Όχι στην κάλπη.

Καμιά εκκρεμότητα δεν ξεχνιέται στην πολιτική. Μένει στο συρτάρι, όπλο για την ώρα που θα χρειαστεί. Γι’ αυτό κάθε ηγεμονία έχει ημερομηνία λήξης. Το σύστημα δεν καίει τους χρήσιμους, τους ανακυκλώνει.

Η εκδίκηση των «μικρών»

Καμιά κυβέρνηση δεν έπεσε ποτέ για μια μακροοικονομική θεωρία. Πέφτουν για τα «μικρά», αυτά που οι τεχνοκράτες των κλειστών γραφείων θεωρούν ψιλά γράμματα. Γιατί ο κόσμος δεν ζει με δείκτες. Ζει με αυτά.

• Δεν τον νοιάζει αν η χώρα είναι «πρωτοπόρος στις ΑΠΕ», όταν ο λογαριασμός του ρεύματος του προκαλεί εγκεφαλικό.
• Δεν τον νοιάζει το «ψηφιακό κράτος», όταν περιμένει μήνες για ραντεβού σε νοσοκομείο ή τα τρένα πάνε «όπου βγει».
• Δεν τον νοιάζουν οι επευφημίες των ξένων οίκων αξιολόγησης, όταν το καλάθι του σούπερ μάρκετ αδειάζει στις 15 του μηνός.

Οι βολεμένοι κοιτούν δημοσκοπήσεις και καθησυχάζονται. Όλα υπό έλεγχο, μέχρι που τα «μικρά» μαζεύονται. Και τότε δεν έρχεται εκδίκηση. Έρχεται ο λογαριασμός. Η εμπιστοσύνη που χάθηκε στα μικρά γυρίζει στην κάλπη, κι εκεί φαίνεται αν μια εξουσία ήταν δίκαιη ή απλώς χρήσιμη.

Στο κάτω κάτω, η εξουσία είναι δανεικό πράγμα, και τα δανεικά τα ζητάνε πίσω όταν πάψεις να είσαι δίκαιος. Η κοινωνία και η δικαιοσύνη καραδοκούν. Δεν χρειάζονται εχθρούς, χρειάζονται συμμάχους. Κι αυτό η ιστορία το έχει δείξει.