Σε ένα διάλογο που θύμιζε περισσότερο σενάριο πολιτικής σάτιρας παρά καθημερινή ενημέρωση στο Berlaymont, η εκπρόσωπος Τύπου της Κομισιόν κλήθηκε σήμερα να απαντήσει για την τύχη ενός περιστρόφου «Gumusay .357 Magnum», δηλαδή του δώρου που έκανε ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα.
Ανταπόκριση: Γιώργος Συριόπουλος
Η επίσημη γραμμή της Επιτροπής υπήρξε λακωνική και προσεκτικά ζυγισμένη. «Η Πρόεδρος ευχαρίστησε τον Πρόεδρο Ερντογάν για το δώρο», ανέφερε η εκπρόσωπος. Ωστόσο, συμπλήρωσε ότι «επειδή πρόκειται για πυροβόλο όπλο, θα μεταφερθεί και θα φυλαχθεί με ασφάλεια, και μόλις απενεργοποιηθεί, είναι πρόθεση της Προέδρου να το δωρίσει σε στρατιωτικό μουσείο».
Σχολιάζοντας το τι μπορεί να συμβολίζει το δώρο, η απάντηση ήταν μια άσκηση διπλωματικής αποφυγής. «Το αφήνω σε εσάς να το ερμηνεύσετε. Υπάρχουν σίγουρα πολλές πιθανές ερμηνείες» ανέφερε η Πάολα Πίνιο. Και η υπενθύμιση ότι επρόκειτο για δώρο κοινό προς όλους τους ηγέτες. Ένα δώρο, τριάντα δύο προβλήματα
Ο Τούρκος Πρόεδρος προσέφερε σε κάθε ηγέτη του ΝΑΤΟ το vintage περίστροφο μαζί με έξι σφαίρες, συνοδευόμενο δηλαδή από πραγματικά πυρομαχικά που υποδήλωναν ότι δεν είναι απλώς για επίδειξη αλλά και λειτουργικό.
Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του Ισπανού πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ, όλοι οι ηγέτες έλαβαν το ίδιο μοντέλο, χαραγμένο με το όνομά τους. Το σκεπτικό, όπως το διαβάζουν οι ανταποκριτές στην Άγκυρα, ήταν η ανάδειξη της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας, που έχει εξελιχθεί σε βασικό εξαγωγικό και εργαλείο εξωτερικής πολιτικής.
Το αποτέλεσμα, όμως, ήταν ένας γρίφος πρωτοκόλλου και ποινικού δικαίου σε τριάντα δύο εκδοχές.
Ο ευρωπαϊκός Τύπος: μεταξύ αμηχανίας και ειρωνείας
Η κάλυψη του περιστατικού από τα ευρωπαϊκά μέσα κινήθηκε σε ένα μείγμα δημοσιογραφικής απορίας και ανοιχτής ειρωνείας.
Το AFP, σε ένα ρεπορτάζ που έκανε τον γύρο των ευρωπαϊκών ειδησεογραφικών ιστοσελίδων, έθεσε το ερώτημα «τι κάνει ένας ηγέτης του κόσμου με ένα όπλο και έξι σφαίρες;» Και κατέγραψε ότι αρκετοί ηγέτες ανακάλυψαν το περιεχόμενο του πακέτου πολύ αργότερα, ή δεν το είδαν καν πριν το κατασχέσουν οι υπηρεσίες ασφαλείας τους.
Ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ έμαθε «την ακριβή φύση του δώρου» μόνο αφού προσγειώθηκε στο Βέλγιο. «Ο πρωθυπουργός εξεπλάγη και το παρέδωσε αμέσως στην αστυνομία του αεροδρομίου ώστε να τοποθετηθεί σε ασφαλές χρηματοκιβώτιο», δήλωσε αξιωματούχος στο AFP. Και, μια λεπτομέρεια: η ομάδα ασφαλείας του Ντε Βέβερ ανέλαβε και τα περίστροφα των δύο επικεφαλής των ευρωπαϊκών θεσμών με έδρα τις Βρυξέλλες, της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του Αντόνιο Κόστα, με όλους τους πονοκεφάλους ασφαλείας και πρωτοκόλλου που συνεπάγεται κάτι τέτοιο.
Ο βρετανικός Τύπος επικεντρώθηκε στο νομικό αδιέξοδο. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ ήταν ο πρώτος που ανέφερε το ασυνήθιστο δώρο, λέγοντας σε δημοσιογράφους στην πτήση της επιστροφής από την Άγκυρα ότι ο ίδιος και άλλοι έλαβαν περίστροφο χαραγμένο με το όνομά τους.
Ο Κιρ Στάρμερ δεν μπόρεσε να πάρει το περίστροφο μαζί του στη Βρετανία, όπου η εισαγωγή του όπλου θα ήταν παράνομη, παρότι ο Ερντογάν είχε συνοδεύσει το δώρο με προσωπικό σημείωμα που παρέκαμπτε τους τουρκικούς ελέγχους εξαγωγών. Το σημείωμα, όπως σχολιάστηκε, έλυνε μόνο τη μία πλευρά της εξίσωσης, καθώς ο βρετανικός νόμος δεν παρακάμπτεται με χειρόγραφη σημείωση.
Η πολωνική κάλυψη ανέσυρε μια μνήμη που εξηγεί την υπερβολική προσοχή. Τον Δεκέμβριο του 2022, ο αρχηγός της πολωνικής αστυνομίας είχε φέρει από την Ουκρανία έναν αντιαρματικό εκτοξευτή που είχε λάβει ως δώρο. Ο μηχανισμός εξερράγη στο γραφείο του, τραυματίζοντάς τον ελαφρά και προκαλώντας εκτεταμένες ζημιές στο αρχηγείο της αστυνομίας στη Βαρσοβία. Αυτή τη φορά «είναι βέβαιο ότι κανείς δεν πρόκειται να το χρησιμοποιήσει», δήλωσε συνεργάτης του Πολωνού Προέδρου Κάρολ Ναβρότσκι σε ραδιοφωνικό σταθμό.
Ο καναδικός και ο διεθνής Τύπος αναπαρήγαγαν ένα χιουμοριστικό σχόλιο της υπόθεσης. Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ αστειεύτηκε ότι το δικό του δώρο, σιρόπι σφενδάμου, «κάπως υπολειπόταν» του τουρκικού, και είπε ότι δεν είχε καν δει το πιστόλι.
Στην πράξη, κάθε πρωτεύουσα βρήκε τη δική της λύση. Το γραφείο του πρωθυπουργού του Λουξεμβούργου Λυκ Φρίντεν ανέφερε ότι το περίστροφο θα φυλαχθεί μαζί με τα υπόλοιπα «διπλωματικά δώρα», αφού πρώτα καταστεί «μη αναστρέψιμα άχρηστο». Της Τζόρτζια Μελόνι φυλάσσεται ήδη στο Palazzo Chigi, ενώ τα όπλα του Στάρμερ, του Γερμανού Καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτςκαι του Ολλανδού πρωθυπουργού Ρομπ Γέτεν παρέμειναν προς το παρόν στην τουρκική πρωτεύουσα.
Ερώτημα που έμεινε αναπάντητο
Πέρα από τη διαχειριστική πρόκληση, το δώρο προβλημάτισε αρκετές αντιπροσωπείες στη Σύνοδο. Το ερώτημα που επαναλαμβανόταν ξανά και ξανά: «γιατί ένα τέτοιο δώρο;»
Παρότι είναι απολύτως συνηθισμένο οι αρχηγοί κρατών να ανταλλάσσουν δώρα σε συναντήσεις και συνόδους, τέτοιες ανταλλαγές σπανίως απαιτούν αυτού του είδους τις προφυλάξεις. Η τουρκική προεδρία, ερωτηθείσα από το AFP, δεν απάντησε άμεσα.
Υπάρχει, βεβαίως, και η προφανής εμπορική ανάγνωση. Οι Τούρκοι κατασκευαστές όπλων έχουν διεισδύσει στην ευρωπαϊκή αγορά πολιτικών όπλων με φθηνά πιστόλια και κυνηγετικά, ανταγωνιζόμενοι παλαιότερα ιταλικά και βελγικά εργοστάσια. Ένα περίστροφο στα χέρια τριάντα δύο ηγετών είναι, από αυτή τη σκοπιά, φθηνή και αποτελεσματική διαφήμιση.
Στο Berlaymont, πάντως, η επιλογή ήταν να μη δοθεί καμία ερμηνεία. «Δεν έχουμε τίποτα να προσθέσουμε», ήταν η τελική διατύπωση.
